BELEEF TEXEL, TEXEL-PLAZA
Oosterend ligt aan de oostzijde van Texel omringd door bomen. Het is gebouwd op het hogere deel van een zeer oude heuvelrug uit de ijstijd. Vanaf de Romeinse tijd wordt deze plek al bewoond. De vroegste bevolking leefde van wat de natuur hen bood. Door de gunstige ligging zo vlak aan zee, leefden zij van vissen, vogels en andere soorten wild.

Rondom de Hervormde kerk staan in een wijde kring de huizen gebouwd. Er zijn onder deze woningen verschillende boerderijen te ontdekken, want van oorsprong was Oosterend een agrarisch dorp. Toch maakten de verdiensten van bijvoorbeeld de oestervisserij het dorp groot. Veel van de woningen vallen nu onder het beschermd dorpsgezicht. Nog steeds wonen hier de meeste Noordzeevissers van Texel. Verder leven veel mensen hier van wat het toerisme biedt. In het dagelijks leven worden er daarom veel activiteiten georganiseerd. Op 1 januari 2013 telde Oosterend 1.299 inwoners.

Oosterend is een vissersdorp, waarin de Hervormde kerk met zijn stompe toren het dorpsbeeld bepaalt. Daaromheen staan de oude huisjes en dragen de buurten namen als Koetebuurt, Achtertune en Verlorenkost. Het dorp met zijn karakteristieke stratenpatroon, is op vele plaatsen authentiek gebleven en de smalle straatjes in het centrum zijn niet berekend op het moderne verkeer. Op vele plaatsen zijn de oude huizen met de houten topgevels fraai gerestaureerd, vaak met hulp van de Stichting Dorpsherstel. Hier in dit dorp herkent men nog de gemeenschapszin, familie- en burenhulp. Ook kwamen hier de vissers bijeen op een beurs waar ze nieuwtjes uitwisselden. Niet alleen de oestervisserij, de wiervisserij, maar ook de walvisvaart was hier niet onbekend. Later bevoeren de vissers, gesterkt door het geloof, van maandag tot zaterdag de Noordzee.

Oosterend staat ook bekend als het ‘kerkdorp’. Er zijn niet minder dan vijf kerken. Het geloof in Oosterend was een sterk onderdeel voor de gemeenschapszin, maar kwam rond 1850 flink onder druk te staan. De discussies rond het geloof verdeelden het dorp in ‘fijn’ en ‘grof’. Daarnaast ontstond er in het dorp een onderscheid tussen boeren en vissers. De boeren keken neer op de vissers en gemengde huwelijken waren een uitzondering. De boeren zeiden: “Van een zeiltje komt een dweiltje, van een kalf komt een koe.” En: “Beter met een oude wagen het land op dan met een nieuw schip op zee.”

Eens in de vijf jaar viert Oosterend een groot feest: Oosterend Present. Het gehele dorp staat dan op z’n kop. De organiserende stichting Oosterend Present schonk het dorp in 1978 het beeld van een schaap met twee lammeren. Het bronzen beeld, gemaakt door P. Voskuil, verbeeldt de verbondenheid van het dorp met de schapenboeren en staat in het plantsoen op de hoek van de Oranjestraat en Peperstraat. In de omgeving van Oosterend liggen de buurtschappen Zevenhuizen. en Oost die bekend staan om de aanwezigheid van oude, karakteristieke panden.